دوشنبه 26 مهر 1400

نگاهی به تاریخ و موقعیت شهر زیدآباد
منطقه زیدآباد از مکان های زیبا و باستانی استان کرمان است که با قدمتی هزار ساله همچون نگینی سبز بر حاشیه کویر می درخشد. این مکان تاریخی از توابع شهرستان سیرجان و در کیلومتر20 این شهر و در مجاورت جاده ترانزیت بندر عباس – تهران که از امتیازات ویژ ه ای برخوددار است قرار گرفته است . زیدآباد در تاریخ 22/12/75 طبق تصوییب نامه شماره 126055 / ت 17343 کمیسیون سیاسی دفاعی هیئت محترم دولت و مجوز وزارت کشور در تقسیمات کشوری از دهستان به شهر تبدیل شد و شهرداری این شهر در نیمه دوم سال 76 تاسیس و با اخذ رتبه یک فعالیت خود را شروع نمود . با توجه به فعالیت چشمگیر شهرداری در جهت افزایش در آمد و منابع در سال 1386 در جه این شهرداری از چهار به پنج ارتقاء و مورد تصویب قرار گرفت . این شهر با دارا بودن باغ های پسته و برخورداری از این طلای سبز با سرمایه گذاری مردم این خطه در زمینه خدمت رسانی می نمایند می تواند ایفاگر نقش مهم اقتصادی و دارای موقعیتی درخشان شود . این شهر تاریخی دارای جمعیتی بالغ بر 000/10 نفر می باشد که خونگرمی و میهمان نوازی از خصایص برجسته مردم آن به شمار می آید . کشاورزی و بویژه کشت و تولید پسته عمده فعالیت مردم این منطقه است که با تلاشی وصف ناپذیر و کوششی مضاعف در این شغل همت گمارده و چنانچه بحران کم آبی و خشکسالی امان بدهد و باران رحمت الهی و نزولات جوی میهمان کویر بشود مردم سخت کوش این دیار گام های موثری  در زمینه کشاورزی و صادرات کشور برخواهند داشت . از آثار تاریخی این شهر می توان قلعه درویش ، آب انبار شهر که در سال های نه چندان دور مورد استفاده قرار می گرفته  و بادگیر حاج درویش و تعدادی برج و باروی دیگر را که همچنان استوار و پا برجا مانده اند نام برد.
از اماکن مذهبی می توان به امام زاده محمد ( ع ) در 6 کیلومتری جنوب غرب زیدآباد ، مسجد بزرگ صاحب الزمان ( عج ) که حتی در سطح استان کم نظیر می باشد و حسینیه زیبا و تاریخی در غرب زیدآباد که به سبک معماری سنتی مزین شده است و درآن عارف بزرگی بنام محمدحسن زیدآبادی (پیغمبر دزدان ) آرمیده است و مورخ معاصر دکتر باستانی پاریزی به تفصیل به آن اشاره نموده است و خلوت نام برد که در این شهر خود نمایی می کند . از توابع این شهر می توان به روستاهای اکبر آباد ، محمدیه ، دهنو ، جعفرآباد ، کاظم آباد ،‌ابراهیم آباد و عباس آباد اشاره نمود .
به دلیل شرایط اقتصادی ویژه در این شهر و بانک های متعدد در حال فعالیت ، داشتن مخابرات ، پست ، مرکز بهداشت ، کلانتری و حوزه مقاومت بسیج و همچنین وجود یک باب کتابخانه بنام لسان العلماء که نشان از سابقه درخشان علم و اندیشه در این شهر را دارد نام برد .
از مراکز آموزشی در این شهر می توان به مقاطع دبستان ، راهنمایی ، دبیرستان و پیش دانشگاهی اشاره نمود که پر رونق می باشد .
محدوده و موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی  شهر زیدآباد
شهر زیدآباد با مختصات 29  درجه و 36  دقیقه عرض شمالی و 55 درجه و 32 دقیقه طول شرقی در 20 کیلومتری شمال شهرستان سیرجان قرار دارد که دارای آب و هوای گرم و نیمه خشک می باشد .
این شهر در دشتی قرار گرفته که شیب عمومی آن از شرق به غرب بوده و در جنوب غربی این دشت کویر نمک سیرجان قرار گرفته است و دارای زمستان های سرد و تابستان های گرم می باشد متوسط میانگین سالانه درجه حرارت 3/15 درجه سانتیگراد است در بین ماههای سال دیماه با متوسط 3/4 درجه سانتی گراد سردترین و تیرماه با متوسط 8/25 درجه سانتیگراد گرم ترین موقع سال محسوب می شود . متوسط حداکثر و حداقل درجه حرارت برابر 2/24 و 8/6 درجه سانتیگراد است . مجموع متوسط بارندگی سالانه بالغ بر 2/ 194 میلی متر است که در طبقه بندی اقلیمی کشور در نقاط کم باران جای می گیرد .
جهت با در این شهر در شهریور ماه از جنوب و در اوایل خرداد از طرف غرب است که این باد به دلیل همراه  داشتن شن مشکل آفرین است و در اواخر فرودین بادی که از سمت شمال می وزد مقداری از محصولات و سر درختی  ها ر ا می ریزد . ارتفاع این شهر از سطح دریا در حدود 1720 متر می باشد .
از جمله معادنی که در این شهر قرار دارد می توان به معدن گچ ، نمک و ماسه بادی اشاره نمود .
با توجه به فعالیت چشمگیر شهرداری در جهت افزایش درآمد و منابع در تاریخ 1/12/80  ارتقاء درجه این شهرداری از یک به چهار مورد تصویب قرار گرفت .



پیشنه تاریخی
منطقه زیدآباد دارای قدمت زیادی است قدیمی ترین اثر مشهود در این منطقه در حدود هفت کیلومتری غرب زیدآباد بین قریه موسوم به ملاحاجی و حافظ آباد موجود است . در دید اول بیابانی وسع پوشید ه از گز و علف های شوره زار به چشم می خورد و چون نیک بنگری در این بیابان در مساحتی به حدود هشتاد هکتار در زمین جز تکه های کوزه و کاسه های سفالی تکه تکه شیشه های رنگی و خرده کاشی و آجر چیز دیگری مشاهده نمی  شود زمین مسطح بوده و در جاهایی که با لودر خاکبرداری شده تکه های سفال از دل زمین بیرون آمده است از شواهد و آثار قدمت این منطقه تاریخی را باید به قرن های قبل از اسلام به قرن های قبل از اسلام نسبت داد که احتیاج به حفاری های باستان شناسی دارد . منطقه زیدآباد به لحاظ زمین های حاصل خیز بعد از حفر قنوات بسیار مورد توجه قرار گرفته و افسانه هایی گفته شده در مورد تعداد قنوات این منطقه خود دلیل بر این امر است . منطقه آباد بیشت در غرب زیدآباد کنونی دارای قنات هایی متعدد و باغات و مزارع فراوان بوده که در بعضی کتب تاریخی از آن به بهشت نیز نام برده شده که از شهرهای آباد سیرجان قدیم بوده است و به لحاظ قرار گرفتن در مسیر کاروان های تجاری همیشه در معرض خرید و فروش و استفاده تجار بوده است در قرون گذشته از بندر تاریخی صیراف در غرب بندرعباس کنونی تا لار ، سیرجان ، یزد ، اصفهان ، کاشان و شهر ری مسیر بازرگانی بسیار معروفی بنام ( راه ادویه ) موجود بوده که بازرگانی کشورهای عربی و دریا را در جنوب به جاده ابریشم در شمال وصل  می کرده است مناطق موجود در بین این راه بنا به موقعیت مکانی مورد توجه تجار و بازرگانان واقع شده و آبادانی در آن جا رونق می گرفته است بنای موجود در نصرآباد در غرب زیدآباد شاید تنهابنای باقیمانده از بازرگانانی بوده که در این حدود به داد وستد می پرداخته اند . بنایی در زمانه خویش بسیار عالی و معماری ( بی نظیر ) که امروزه  از آن جز دیواری چند باقی نمانده است و کاشی ها و تزئیناتی که در اطراف آن زمین را پوشانده است . بنا به گفته پیران و ساخوردگان محل این بنا متعلق به حمزه  بیگ تاجری عرب بوده که در زمان سلجوقیان در این منطقه مقیم بوده است . در زمان های گذشته همراه با لشکر کشی های فراوان و تغییر سلسله ها مناطق آبادان در مسیر شهرهای مهم نیز ویران می گشت .
در زمان تیموریان باحمله سپاهیان تیمور به حدود سیرجان قلعه های مستحکم اطراف همانند قلعه زیدآباد نیز از بین رفت و امروز ه از آن قلعه مستحکم فقط نام ( ده گه ) یا جای اصلی ده یا ( دی گه ) به معنای قلعه به منطقه ای در غرب شهر کنونی زیدآباد و چسبیده به آن گفته می شود . بعد از قتل و غارت های  اوایل سلسله تیموریان ،  شاهرخ پسر تیمور گور کانی در این منطقه دست به آبادانی و تعمیر و مرمت بناها زد ، ایوان قدیمی بنای امامزاده محمد در 5 کیلومتری  غرب زیدآباد باقیمانده از زمان تیموریان است ، شاهرخ گورکانی به تعمیر مقبره شاه شجاع سیرجانی عارف نامی نیز همت گماشت و قریه ( ده شاه ) منسوب به شاه شجاع از یادگاران قرون پیش از تیموری است سنگ قبرهای مرمر 5/1 متری که در زمان قدیم از معدنی در نزدیکی یزد به اینجا منتقل می شده است دلیلی بر ثروت و مکنت صاحبان قبور بوده که تعداد از این گونه سنگ ها در محوطه قبرستان های منطقه دیده شده است که عموما تاریخ دوره ی صفویه بر آن ها نقش بسته و دلیل بر رونق تجاری این منطقه در زمان صفویه می باشد .
علاوه بر موقعیت تجاری تعدادی از زهاد و صفویان نیز ، در دوران صفویه در این منطقه سکونت داشتند و خانقاه های متعدد ساخته شده بود . مرکزیت آن ها در اطراف امامزاده محمد ( ع ) کنونی بود . شیخ عماد الدین ، شمس الدین علی که در زمان صفویه می زیست به اتفاق جمعی از زهاد و اهل طریقت باعث رونق مذهبی منطقه شده بودند در لشکر کشی افغان ها به ایران که از جانب سیرجان به اصفهان تاختند ، تمامی بنا های اطراف امامزاده را ویران کرده و خانقاه و خانه ها را بر سر مردمان منهدم کردند که  تا سالیان سال تپه های باقیمانده از این بنا ها موجود بود ، قلعه زیدآباد نیز که مرمت شده بود بار دیگر بر اثر بی لیاقتی صفویه توسط افغان ها ویران شد، تا سال ها بعد این منطقه روی آبادانی به خود ندید اما با سخت کوشی مردمان این دیار دوباره قنوات دائر شد و زمین ها کشت گردید و تجارت ازسر گرفته شد این بار زیدآباد به صور ت مرکز مهم منطقه در آمد ، کار و کسب در آن رونق گرفت در اسناد قدیمی به وجود بازاری طولانی در زیدآباد با کاروانسراهای متعدد بر می خوریم . در تاریخ وزیری گفته شده که مردمانی صاحب ثروت و مکنت در آن مقیمند و دارای بناهای عالی مساجد و حمام های متعدد می باشد .
منطقه زیدآباد در قرون گذشته دارای حاکم و والی مخصوص از کرمان بوده ولی در زمان قاجاریه برای خود زیدآباد نیز حاکم منسوب شد و انواع مالیات از مردم اخذ می شد . آخرین لشکر کشی های به زیدآباد ، توسط فضلعلی خان قره باغی حاکم کرمان برای دستگیری آقا محمد خان  محلاتی که در قلعه زیدآباد پناه گرفته بود صورت گرفت در این لشکرکشی جمعی از اسماعیلیه کشته شدند و به طبع جمعی از مردم بی گناه نیز مورد ظلم قرار گرفتند .
بعد از ورود علو و فنون جدید بسیاری از دهات و شهرهای کوچک از سکنه خالی شد و بسیاری از معتبرین و صاحبان ثروت از آنها کوچ کرده به شهرهای بزرگ رو آوردند متاسفانه زیدآباد نیز نتوانست امکانات جدید را اخذ کرده و جمعیت خود را نگاه دارد این واقعه همراه با خشکیدن قنات زیدآباد در سال های بعد باعث شد فوج فوج مردم زیدآباد به سیرجان و کرمان رو آورند و بسیاری ازخانه ها و عمارت های زیبا که عمدتا ملکیت خوانین و تجار را داشت خالی ماند . شهر سیرجان در 20 کیلومتری جنوب  زیدآباد گسترش عجیبی یافت و روستاها از سکنه ، تاجر و مالک پولدار خالی شد .
بسیاری از این خانه ها و عمارت های عالی تا همین اواخر موجود بود و به مرور به ویرانه تبدیل شد و به عللی از بین رفت . در سال های اخیر با گسترش فنون و علوم جدید حتی به روستاها قنوات یک به یک جای خود را به چاه های عمیق داد و دسترسی به آب آسان تر شد ، سیستم چند محصولی در کشاورزی کنار زده شد و محصول پسته با سوددهی مناسب جایگزین شد همانند گذشته قرار گرفتن زیدآباد در کنار جاده ارتباطی و تجاری مهم شمال و جنوب کشور به زیدآباد موقعیتی خاص بخشیده است و انشاله با توجهات کافی به سمت آینده ای روشن و امیدوار در حرکت است .

Template Design:Dima Group